Jadąc na Kaszuby, widzisz dwujęzyczne tablice, nazwy miejscowości zapisane „dziwnie” i czasem usłyszysz rozmowę, która brzmi znajomo, ale jednak inaczej. To kaszubszczyzna – żywy język regionalny, którym na co dzień posługuje się część mieszkańców regionu.
Znajomość kilku prostych słówek po kaszubsku nie jest obowiązkowa, ale jest gestem szacunku, który często otwiera serca gospodarzy, sprzedawców czy sąsiadów z domku obok. W tym mini-przewodniku znajdziesz podstawowe zwroty, zapis, uproszczoną wymowę i podpowiedź, kiedy warto ich użyć.
Jak czytać kaszubskie słowa
Kaszubski ma własny alfabet, ale nie musisz znać go na pamięć, żeby spróbować powiedzieć kilka prostych zwrotów. Wystarczy, że zapamiętasz kilka różnic względem polskiego.
„ã” – nosowe „ą/ę”, często jak polskie „ę”, np. „Dzãkùjã” brzmi podobnie do „dziękuję”.
„ë” – coś pomiędzy „y” a „e”, np. „Kaszëbë” czytamy mniej więcej „Kaszebe”.
„cz”, „sz”, „rz” – brzmią podobnie jak w języku polskim, więc wiele słów „czyta się intuicyjnie”.
W artykule podaję uproszczoną wymowę w nawiasach – tak, żeby turysta mógł śmiało spróbować, nawet jeśli pierwszy raz widzi kaszubskie litery.
Przywitanie i pożegnanie
To najprostszy sposób, żeby „złapać kontakt” z Kaszubami – wystarczy jedno krótkie słowo w ich języku.
Dzień dobri! (wym. „dzień dobri”) – Dzień dobry.
Idealne powitanie w sklepie, w pensjonacie czy w restauracji.
Witimë! (wym. „witimë”) – Witamy!
Możesz usłyszeć je od gospodarzy lub na wydarzeniach lokalnych.
Zegnaj! (wym. „zegnaj”) – Do widzenia.
Naturalne pożegnanie przy wyjściu ze sklepu lub knajpki.
Dobri wieczór! (wym. „dobri wieczur”) – Dobry wieczór.
Przydatne przy meldunku wieczorem lub wejściu do restauracji.
Grzecznościowe must-have
Kilka słów, które warto znać zawsze – niezależnie od tego, czy zamawiasz obiad, pytasz o drogę, czy dziękujesz gospodarzowi.
Dzãkùjã! (wym. „dzien-kuje”) – Dziękuję.
Prosza. (wym. „prosza”) – Proszę / Nie ma za co.
Może być zarówno „poproszę…”, jak i odpowiedź na podziękowanie.
Przëprôsãm. (wym. „pszë-prosam”) – Przepraszam.
Użyjesz w tłumie, w sklepie, gdy chcesz o coś zagaić.
Jo. (wym. „jo”) – Tak.
Krótkie, charakterystyczne i bardzo łatwe do zapamiętania.
Nië. (wym. „nie”) – Nie.
W restauracji i sklepie
Jeśli chcesz zamówić coś po kaszubsku, wystarczy wpleść jedno-dwa słowa w zdanie – resztę spokojnie możesz powiedzieć po polsku.
Mòże bëc tak. (wym. „może byc tak”) – Może być tak / w porządku.
Prosza rachunek. (wym. „prosza rachùnk”) – Poproszę rachunek.
Smacznégò! (wym. „smacznego”) – Smacznego.
Dobri jôdło. (wym. „dobri jodło”) – Dobre jedzenie.
Możesz też po prostu wrzucić kaszubskie „Dzień dobri!” przy wejściu, a dalej mówić po polsku – to naprawdę robi różnicę w atmosferze.
Małe rozmówki dla turystów
Kilka prostych pytań i zdań, które przydadzą się najczęściej.
Jak sã masz? (wym. „jak se masz?”) – Jak się masz?
Co tô je? (wym. „co to je?”) – Co to jest?
Gdze je…? (wym. „gdze je”) – Gdzie jest…?
Gdze je toalet? (wym. „gdze je toalet”) – Gdzie jest toaleta?
Piãkné Kaszëbë! (wym. „pienkne Kaszebe”) – Piękne Kaszuby!
To zdanie możesz powiedzieć zawsze, kiedy zachwyca Cię widok, jezioro czy miasteczko.
Takie proste zwroty często kończą się szerokim uśmiechem i krótką rozmową o tym, skąd przyjechałeś i jak podobają Ci się Kaszuby.
Toasty i spotkania przy stole
Jeśli trafisz na ognisko, biesiadę, wesele czy po prostu wieczór przy grillu, warto znać jedno słowo.
Stoj! (wym. „stoj”) – Na zdrowie! / Sto lat!
Używane przy wznoszeniu toastu, zamiast polskiego „na zdrowie”.
Możesz też dodać: Stoj za Piãkné Kaszëbë! – Na zdrowie za piękne Kaszuby.
Jak dalej poznawać kaszubski
Jeżeli spodoba Ci się zabawa kaszubszczyzną, łatwo pójść krok dalej – są słowniczki, proste rozmówki i materiały online.
Dobrym pomysłem jest też wypatrzenie lokalnych warsztatów, lekcji języka czy wydarzeń, na których pojawia się kaszubska muzyka i słowo mówione.